Tháng 09, 2019
Thứ hai
Chủ Nhật, ngày 26/01/2020 11:08 AM (GMT+7)

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành

"Chúng tôi muốn di sản các nhà khoa học phải được lưu giữ và giới thiệu với công chúng trong một không gian mở, có suối, có hồ, có thiên nhiên cây cỏ..."

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 1

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 2

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 3

Khi nhắc đến công viên, người ta thường nghĩ tới những địa điểm vui chơi, giải trí. Còn công viên để lưu giữ các Di sản của nhà khoa học quả thật là một ý tưởng lạ lùng. Xin Giáo sư cho biết ý tưởng này xuất phát từ đâu và tại sao ông lại quan tâm đến việc bảo tồn di sản của các nhà khoa học trong khi ông là một thầy thuốc?

GS.TS Nguyễn Anh Trí: Trong cuộc đời tôi, có nhiều chuyện đến rất tự nhiên, bắt nguồn từ những điều đơn giản nhất. Năm 1993, khi tôi làm luận án phó tiến sĩ ở Học viện Quân y, tôi nhận được lời nhận xét, sửa chữa, góp ý chằng chịt của các thầy cô: GS.TSKH Phạm Mạnh Hùng, PGS.TS Phạm Thị Minh An, GS Phạm Khuê…, tôi vô cùng xúc động. Tôi hiểu rất rõ rằng đó không chỉ là góp ý cho luận án của tôi, mà bút tích đó cũng là bài học theo suốt cuộc đời tôi. Làm khoa học phải thật nghiêm cẩn ngay từng dấu chấm, dấu phẩy. Tôi nảy ra ý nghĩ muốn lưu giữ những văn bản có bút tích đó làm kỷ niệm trong đời mình. Tôi tự hứa với bản thân khi có điều kiện sẽ lưu giữ và bảo tồn thật tốt những bút tích đó để nhớ và tri ân các thầy cô.

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 4

Năm 1996, tôi cùng mấy bạn đồng nghiệp thành lập phòng Xét nghiệm lâm sàng tổng hợp, tiền thân của Công ty Công nghệ và Xét nghiệm Y học (MEDLATEC) sau này, tôi lại càng nung nấu ý nghĩ đó. Khi MEDLATEC có được chút vốn tích lũy, tôi đã bàn việc này với vợ là Cử nhân Võ Ngọc Lan và người bạn thân Cử nhân Trần Văn Tính - là 2 người “trụ cột” của MEDLATEC - thì nhận được sự ủng hộ hoàn toàn.

Năm 2003, chúng tôi tìm được một mảnh đất 2,7ha ưng ý ở trong đồi núi thuộc huyện Cao Phong, Hòa Bình. Dần dần, MEDLATEC có điều kiện hơn, lại được tỉnh Hòa Bình ủng hộ, chúng tôi xin một dự án đầu tư để mở rộng khu đất đó. Năm 2008, chúng tôi chính thức khởi động Dự án Trung tâm Nghiên cứu và bảo tồn di sản tiến sĩ Việt Nam. Dưới sự tư vấn, hỗ trợ của một Hội đồng tư vấn gốm hơn 30 các Nhà khoa học tên tuổi, do GS.TSKH Phạm Minh Hạc đứng đầu, đặc biệt là Giám đốc chuyên môn PGS.TS Nguyễn Văn Huy - Nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, và với sự đầu tư kinh phí kiên trì, hợp lý và đầy đủ của MEDLATEC, dự án đã không ngừng phát triển.

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 5

Đến nay Dự án phát triển thành hai cơ sở: Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam tại Hà Nội và Công viên Di sản các nhà khoa học Việt Nam tại Hòa Bình.

Phải nói thêm rằng, hai lý tưởng lớn nhất của cuộc đời tôi là xây dựng một bệnh viện với dịch vụ tốt, công nghệ cao đem đến tiện ích nhất cho người dân và xây dựng một công viên độc đáo riêng có, lưu giữ di sản của các nhà khoa học. Chúng tôi bằng thực lực cá nhân để đi vào một con đường mới - bảo tồn di sản nhà khoa học, chính vì xuất phát từ tấm lòng muốn tri ân các thầy cô giáo, những người trực tiếp giảng dạy mình, và rộng hơn là các nhà khoa học Việt Nam.

Đến thời điểm này, rất nhiều nhà khoa học đánh giá cao mô hình này và cho biết ở Việt Nam cũng như trên thế giới chưa đâu có tiền lệ. Đó là niềm tự hào của tôi.

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 6

Quê hương Giáo sư ở Quảng Bình, ông sinh sống và làm việc tại Hà Nội. Vì sao Giáo sư lại chọn Cao Phong, Hòa Bình làm địa điểm xây dựng công viên Di sản cho các nhà khoa học?

Chúng tôi mất một thời gian tương đối dài để lựa chọn địa điểm hiện thực hóa ý tưởng của mình. Trong những chuyến công tác địa phương như Thái Bình, Phú Thọ, rồi các tỉnh miền Trung như Thanh Hóa, Nghệ An, kể cả Quảng Bình quê hương tôi, tôi đều quan tâm tìm hiểu về đất đai, con người, những ưu thế về địa hình, văn hóa,… để xây dựng một trung tâm lưu trữ. Nhưng cuối cùng tôi đã chọn Hòa Bình.

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 7

Công viên Di sản các nhà khoa học trong những ngày Xuân mới

Trước hết là do nơi đây có một chiều sâu văn hóa Mường - Việt phong phú, người dân Hòa Bình thông minh, chân thật, yêu văn hóa. Hòa Bình lại cách thủ đô Hà Nội không xa. Ngoài ra, lãnh đạo tỉnh cũng rất ủng hộ dự án này và kinh phí để đầu tư phù hợp với tài chính mà MEDLATEC có được lúc đó. Qua một người bạn giới thiệu, lần đầu tiên đặt chân đến mảnh đất 2,7ha ở Cao Phong, tôi tự nhiên thấy có cảm tình với vùng đất này ngay và trong đầu phác thảo ra một quyết định rất nhanh rằng đây sẽ là nơi phù hợp để xây dựng một quần thể công viên văn hóa - trung tâm lưu trữ khoa học.

Tại sao lại là Công viên di sản các nhà khoa học mà không phải là Bảo tàng các nhà khoa học, thưa Giáo sư?

Ngay từ đầu, chúng tôi muốn việc lưu giữ di sản của nhà khoa học không phải để trên những chiếc giá hay trong tủ kính ở một tòa nhà tráng lệ nào đó giữa phố phường tấp nập. Chúng tôi muốn di sản phải được lưu giữ và giới thiệu với công chúng trong một không gian mở, có suối, có hồ, có thiên nhiên cây cỏ để hòa quyện giữa tính khoa học và thư giãn tâm hồn. Đây cũng là nét khác biệt lớn nhất của Công viên Di sản các nhà khoa học Việt Nam với các công viên khác đang có ở Việt Nam.

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 8

Công viên mà chúng tôi hướng tới là sự kết hợp đa năng: du lịch, văn hóa, khoa học, giáo dục. Thông qua các tài liệu hiện vật cùng không gian cảnh quan sinh thái đa dạng, khách tham quan khi đến Công viên có thể vừa giải trí vừa được tìm hiểu về các nhà khoa học Việt Nam và lịch sử khoa học nước nhà. Ở Công viên này, thế hệ trẻ, đặc biệt là các em học sinh, sinh viên có thể tìm thấy những giá trị sống, bài học kinh nghiệm và lửa đam mê khoa học, hăng say cống hiến từ nhiều nhà khoa học Việt Nam thành danh như GS Tôn Thất Tùng, GS Đặng Văn Chung (Y học), GS Nguyễn Cảnh Toàn, GS Hoàng Tụy, GS Lê Văn Thiêm (Toán học), GS Lê Quang Long (Sinh học),…

Tôi nhớ mãi có lần, một em học sinh lớp 10 trường THPT Chuyên Bắc Giang sau khi thăm trưng bày tại Công viên, buột miệng thốt lên: “50 năm nữa, em nhất định sẽ được ghi danh ở đây”. Tôi như mở cờ trong bụng vì như vậy là chúng tôi đã thắp lên ngọn lửa khoa học trong em ấy cũng như nhiều bạn trẻ khác.

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 9

Là công viên đầu tiên về các nhà khoa học ở Việt Nam nên chắc hẳn việc xây dựng Công viên cũng gặp nhiều khó khăn đúng không, thưa Giáo sư?

Khi làm một việc gì mới, lại chưa từng có tiền lệ cũng đều khó khăn. Tuy vậy, ý tưởng và mục đích của chúng tôi trong sáng, tốt đẹp nên cơ bản mọi hoạt động đều rất thuận lợi. Nhớ lại những ngày đầu mới khởi động Dự án, chúng tôi đã trải qua những cảm xúc vui buồn lẫn lộn. Nhiều người phản ứng trái chiều do chưa hiểu đúng mục đích và họ tự suy diễn về ý tưởng của chúng tôi. Một phần cũng vì chúng tôi đặt tên chưa hợp lý.

Sau đó, chúng tôi, đặc biệt là PGS.TS Nguyễn Văn Huy kiên trì và dùng uy tín của mình để đảm bảo và thuyết phục các nhà khoa học. Bằng hoạt động nghiêm túc, cẩn trọng và bài bản, dần dần chúng tôi đã tạo dựng được niềm tin của nhiều nhà khoa học trên khắp cả nước. Hiện nay hơn 1.700 nhà khoa học đã có hồ sơ lưu trữ trong hệ thống của chúng tôi.

Trong dịp kỷ niệm 10 năm thành lập Trung tâm Di sản vào năm 2018, Bộ Văn hóa, Thể thao và du lịch đã trao Bằng khen cho Trung tâm về những nỗ lực bảo tồn di sản văn hóa. Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên đánh giá cao và cho rằng những kết quả Trung tâm Di sản đạt được đã góp phần thực hiện có hiệu quả chủ trương xã hội hóa các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa.

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 10

Còn ở Hòa Bình, Lãnh đạo tỉnh, huyện, xã đều rất ủng hộ và tạo điều kiện tốt nhất cho chúng tôi thực hiện dự án. Nhân dân địa phương thì thấy được sự nghiêm túc, quy củ và nhất là tính trách nhiệm với địa phương trong việc đền bù, giải tỏa, bảo vệ môi trường, tạo điều kiện có công ăn việc làm cho con em họ… nên họ ủng hộ tuyệt đối.

Đến nay, Công viên Di sản với diện tích rộng khoảng 34ha, đã trở thành niềm tự hào của tỉnh Hòa Bình và nhất là người dân huyện Cao Phong. Bằng chứng là từ khi Công viên Di sản mở cửa (cuối năm 2016), đến nay chúng tôi đã thu hút được hơn 150 nghìn lượt khách ở khắp các tỉnh thành. Không quá tự tin nhưng đó là tín hiệu đáng mừng với một công viên non trẻ, lại ở vùng xa xôi của miền Tây Bắc.

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 11

Sau hơn 11 năm triển khai, công trình đã hoàn tất những hạng mục nào và dự kiến khi nào công viên sẽ hoàn thành, thưa ông?

Từ một vùng đất chuyên trồng cam, đến nay Công viên Di sản đã tạo ra một thảm thực vật với hơn 50.000 cá thể và hơn 300 loài cây, trong đó đa phần là các loài cây bản địa. Một số hạng mục công trình lần lượt được hoàn thành và đưa vào hoạt động, như hệ thống đường giao thông, đường dạo trải nghiệm, cầu bắc qua suối, tòa nhà lưu trữ,... Nổi bật trong công viên hiện nay là tòa nhà lưu trữ di sản các nhà khoa học, một công trình xây dựng hiện đại được thiết kế gồm hai đơn nguyên liền kề nhau như hình tượng cuốn sách mở với tổng diện tích sử dụng 1500m2.

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 12

Phần lớn số tài liệu - hiện vật khổng lồ mà Trung tâm Di sản đã sưu tầm trong thời gian qua đã được chuyển từ Hà Nội lên đây để bảo quản lâu dài trong những điều kiện tốt nhất.

Trong khi chờ xây dựng bảo tàng, một không gian trong tòa nhà này dành cho việc tổ chức trưng bày, triển lãm với các chủ đề khác nhau để giới thiệu di sản của các nhà khoa học với khách đến thăm công viên. Trưng bày “Khát vọng học hỏi và sáng tạo” sau hai năm mở cửa tại Hà Nội đã được chuyển lên đây. Tháng 11-2017, trưng bày “Thẳm sâu trong từng kỷ vật” đã khai trương. Nhiều hoạt động mang tính văn hóa như “Ngày thơ”, “Tuần thư pháp”, sinh hoạt ngoại khóa cho học sinh các cấp... cũng được tổ chức tại Công viên Di sản. Từng bước, Công viên Di sản sẽ kiên trì hướng đến mở ra nhiều hình thức sinh hoạt văn hóa gắn liền với hoạt động phát huy di sản của các nhà khoa học để phục vụ công chúng đúng với mục tiêu của công viên độc đáo này.

Chúng tôi thực hiện phương châm “Xây dựng đến đâu khai thác đến đó”. Hiện nay, Công viên Di sản đang thực hiện các hạng mục công trình phục vụ cho hội thảo, nghỉ ngơi, ẩm thực, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của khách tham quan. 

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 13

Để trả lời cho câu hỏi khi nào dự kiến hoàn thành, tôi xin khẳng định luôn: không bao giờ hoàn thành. Vì sao như vậy? Đơn giản là các nhà khoa học Việt Nam ở trong nước và làm việc ở nước ngoài có số lượng lớn, còn rất nhiều việc phải làm với họ, chưa kể số lượng ấy càng ngày càng nhiều. Việc nghiên cứu, sưu tầm, tổ chức phát huy giá trị di sản - có thể nói - không bao giờ xong. Sự nghiệp này không phải tính bằng tháng, bằng năm, thậm chí hàng chục năm mà phải tính bằng đời người. Sau tôi sẽ có nhiều đời nữa để thực hiện công trình này.

Là Đại biểu Quốc hội khóa XIV, lại là Chủ tịch Hội đồng cố vấn cho Tập đoàn MED GROUP cùng với nhiều hoạt động khác, ông đã dành thời gian, tâm huyết cho Dự án này như thế nào?

Tôi vẫn sắp xếp các công việc một cách khoa học và có kế hoạch để cùng với anh em triển khai dự án này. Tôi luôn coi đây là một sự ưu tiên trong sắp xếp lịch làm việc của mình. Với công trình Công viên Di sản lưu giữ và phát huy di sản của các nhà khoa học Việt Nam, tôi may mắn có được các cộng sự cùng tâm đầu ý hợp, họ đang rất nỗ lực thực hiện những ý tưởng mà tôi đề ra.

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 14

GS Nguyễn Anh Trí và công trình tâm huyết không bao giờ hoàn thành - 15

Và còn một may mắn đặc biệt nữa là chúng tôi đã mời được PGS.TS Nguyễn Văn Huy về làm Giám đốc chuyên môn. Đó là một Nhà khoa học có uy tín, có kiến thức và có nhiều kinh nghiệm trong hoạt động bảo tàng, bảo tồn ở Việt Nam. Ông đã có vai trò rất lớn trong việc định hướng, chỉ đạo hoạt động chuyên môn và đào tạo đội ngũ cho Công viên Di sản.

Đội ngũ các bạn trẻ say mê, nhiệt huyết, là các Thạc sĩ, cử nhân, kỹ sư tốt nghiệp các trường đại học uy tín như Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Sư phạm Hà Nội, Học viện Nông nghiệp,… Các bạn làm việc không chỉ bằng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ mà cả bằng tấm lòng, sự tâm huyết, sự trăn trở với di sản của các nhà khoa học. Sự nhiệt tâm của các bạn đã biến những dự định của tôi thành hiện thực. Chúng tôi còn rất nhiều việc phải làm, nhưng chúng tôi có niềm tin vào những giá trị tốt đẹp mà chúng tôi đã, đang và sẽ mang lại cho cộng đồng.

PV: Xin chân thành cảm ơn Giáo sư! Kính chúc Giáo sư năm mới luôn mạnh khỏe và Công viên Di sản các nhà khoa học Việt Nam sẽ ngày càng phát triển hơn nữa.

Thiên Hương

Tin đọc nhiều

Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...
Những người trẻ TP.HCM sáng tạo để đột phá Nhằm chung tay biến nơi mình đang sinh sống thành một thành...
Nữ sinh 19 tuổi dùng trí tuệ nhân tạo để dọn rác trên vũ trụ bao la Để giúp các phi hành gia được an toàn hơn khi làm việc ở vũ...
Khắc phục lỗi không thể download các tập tin trên mạng Nếu bạn gặp hiện tượng khi nhấn vào liên kết để tải về một...