Tháng 09, 2019
Thứ hai
Thứ Tư, ngày 12/08/2020 13:24 PM (GMT+7)

Vaccine Covid-19 của Nga: Sớm nhất có phải tốt nhất?

Sau khi Nga thông báo đã cấp phép vaccine chống Covid-19 đầu tiên trên thế giới, cộng đồng khoa học quốc tế đã lên tiếng vì cho rằng đây là hành động liều lĩnh.

Tổng thống Nga ngày 11/8 công bố nước này đã phê duyệt vaccine chống Covid-19, dẫn lời Bộ trưởng Y tế ông cho biết “vaccine có hiệu quả tốt” và “tạo miễn dịch ổn định”. Tuy nhiên, màn về đích quá nhanh của Nga trên đường đua vaccine khiến nhiều chuyên gia y tế hoài nghi và thậm chí là phản bác.

Vaccine Covid-19 của Nga: Sớm nhất có phải tốt nhất? - 1

Tổng thống Nga Vladimir Putin công bố vaccine ngừa Covid-19 của nước này hôm 11/8. Ảnh: Aleksey Nikolskyi/Sputnik.

Sau khi kết quả được công bố, cộng đồng khoa học quốc tế nhanh chóng lên tiếng về độ an toàn của vaccine. Phần chung ý kiến, các chuyên gia cho rằng Nga đã bỏ qua nhiều bước thử nghiệm và phê duyệt bằng bộ chuẩn riêng, dẫn tới việc công bố là “liều lĩnh” và “nguy hiểm”.

Chạy tắt cắt bước

Theo các quy chuẩn về thử nghiệm vaccine của Trung tâm Kiểm soát và phòng dịch Hoa Kỳ (CDC) cũng như của ngành y tế thế giới, việc thử nghiệm vaccine mới bắt buộc phải trải qua 2 bước nghiên cứu chính là tiền lâm sàng và lâm sàng.

Ở bước tiền lâm sàng (Preclinical Testing): Sau khi bào chế xong, vaccine sẽ được thử nghiệm trên động vật (chuột, khỉ) trong phòng thí nghiệm.

Ở bước lâm sàng, vaccine sẽ được thử nghiệm trên người và chia làm 3 giai đoạn với số lượng người lần lượt từ vài chục đến hàng ngàn.

Giai đoạn 1: Vaccine sẽ được tiêm cho các nhóm nhỏ từ 20 - 80 người tình nguyện ở độ tuổi 18 - 55 và có sức khỏe tốt để kiểm tra mức độ an toàn (không gây biến chứng, tác dụng phụ) và ấn định liều lượng cần thiết khi đem ra sử dụng rộng rãi. Thời gian này kéo dài nhiều tháng.

Giai đoạn 2: Vaccine sẽ được tiêm cho số lượng vài trăm người tình nguyện và theo dõi hiệu quả cũng như sự an toàn cho con người trong nhiều tháng liền.

Giai đoạn 3: Vaccine sẽ được thử nghiệm trên trên quy mô lớn, từ vài ngàn đến 100.000 người tình nguyện, chia thành nhiều nhóm với các độ tuổi khác nhau (trẻ em, thanh niên, trung niên và người già). 

Các giai đoạn thử nghiệm đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kiểm tra, tốn nhiều thời gian và công sức cũng như hao tốn chi phí rất lớn. Các nhà khoa học sẽ theo dõi sát sao các tình nguyện viên để xem hiệu quả phòng ngừa của vắc xin và các phản ứng phụ (nếu có), vấn đề an toàn cho sức khỏe con người được đặt lên hàng đầu. 

Đã xảy ra trường hợp khi thử nghiệm các giai đoạn 1, 2 và 3 đều cho kết quả tốt, nhưng khi triển khai áp dụng trên quy mô toàn dân thì phát sinh những tác dụng tiêu cực cho sức khỏe con người. Chính vì thế, sau khi vaccine đã được phê chuẩn và bán ra thị trường, các nhà nghiên cứu vẫn phải theo dõi hiệu quả của vaccine để ghi nhận các biến chứng và phản ứng phụ.

Ông Peter Hotez, nhà khoa học nghiên cứu về vaccine tại Trường Y Baylor, Texas, Mỹ cho biết: “Ở mỗi giai đoạn thử nghiệm, tình nguyện viên được theo dõi trong nhiều tháng đến vài năm nhằm chắc chắn tạo miễn dịch ổn định và không gây hại đến sức khỏe. Với thời gian công bố vaccine nhanh như vậy, Nga đã bỏ qua nhiều bước và điều đó khiến cộng đồng khoa học chúng tôi quan ngại.”

Vaccine Covid-19 của Nga: Sớm nhất có phải tốt nhất? - 2

Đại học Y Sechenov ở Moscow, Nga đăng tải video nhân viên y tế tiêm vaccine cho tình nguyện viên trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng. Ảnh: Sechenov Medical University Press Office.

Trong khi đó ở Anh, nhà gene học Francois Balloux làm việc ở Đại học London nhấn mạnh “phi đạo đức”. Ông cho hay: “Đây là một quyết định liều lĩnh và dại dột. Tiêm chủng hàng loạt không chỉ không phù hợp với quy tắc chung của khoa học mà còn trái với đạo đức. Khi tiêm chủng toàn dân được thực hiện ở Nga, khả năng cao nó sẽ gây thảm họa, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người và gây khó khăn hơn cho công cuộc phòng chống dịch.”

Phát biểu trong thông cáo, Tổng thống Putin cho biết vaccine do Viện nghiên cứu Gamaleya và Bộ Quốc phòng Nga thực hiện, được phê duyệt để vừa sản xuất vừa hoàn thành nốt lần thử nghiệm cuối. Bộ trưởng Y tế Mikhail Murashko khẳng định sẽ tiêm phòng toàn dân vào tháng 10, trước đó sẽ tiêm cho nhân viên y tế và giáo viên.

Bà Lidiya Ivleva (70 tuổi), bác sĩ về hưu người Nga, nhìn nhận việc tạo ra vaccine là một thành tựu lớn của nước này, nhưng cũng cho biết thêm sẽ không vội tiêm vì thừa nhận “quá trình thử nghiệm có vội vàng”. Trên thế giới hiện đang có 200 loại vaccine cùng nhau chạy đua, các nhà khoa học ước tính phải vài tháng nữa một trong số chúng mới kết thúc đợt thử nghiệm cuối.

Dữ liệu mơ hồ

Cũng theo quy ước chung, mỗi nhóm nghiên cứu vaccine sau khi hoàn thành một giai đoạn, sẽ công bố quá trình đó bằng các bài báo khoa học được đăng tải công khai, giúp chuyên gia và người ngoài có thể nhìn vào, hiểu được và yên tâm. Trong khi đó, Viện Gamaleya chỉ công bố duy nhất thử nghiệm vaccine trên 76 người dự kiến kết thúc tháng 8/2020, chưa có kết quả hoàn toàn.

Cũng theo thông báo của viện, vaccine được tạo từ virus adeno và sẽ tiêm hai liều để đẩy protein nhằm làm đột biến virus corona. Liều đầu tiên chứa virus Ad26, liều tăng cường thứ hai chứa virus Ad5. Johnson&Johnson cũa Mỹ và CanSino Biologics của Trung Quốc cũng có phương pháp tương tự.

Vaccine Covid-19 của Nga: Sớm nhất có phải tốt nhất? - 3

Nhân viên y tế Nga cùng sinh phẩm chống dịch bệnh. Ảnh: TASS.

Theo dữ liệu công bố, có 38 trong số 76 tình nguyện viên tạo ra miễn dịch chống SARS-CoV-2, hình thành kháng thể làm vô hiệu hóa virus. Các tác dụng phụ được ghi nhận như sốt, nhức đầu và kích ứng tại vùng da được tiêm. Các nước khác trong giai đoạn nước rút cũng quan sát những việc tương tự.

Như vậy, dữ liệu công bố của Nga quá ít và chỉ tương đương các nhóm nghiên cứu ở giai đoạn trước. Peter Hotez chia sẻ: “Kỹ thuật phát triển vaccine không quá phức tạp, nhiều nước đã bắt tay vào làm từ khi dịch bệnh bùng phát. Tuy nhiên, khó khăn nhất vẫn là kiểm soát chất lượng, sao cho vừa hiệu quả mà vừa an toàn. Mọi dự án vaccine đều được chuyên gia quốc tế đánh giá, riêng của Viện Gamaleya thì quá ít thông tin để nói được điều gì.”

Đồng quan điểm, nhà nghiên cứu về miễn dịch học Danny Altmann tại Đại học Hoàng gia London cũng cho hay: “Tôi và nhiều đồng nghiệp khác không thể tìm thấy thông tin chi tiết về các thử nghiệm của vaccine Nga. Tôi chỉ hy vọng mọi quá trình đều được theo dõi chặt chẽ, nhằm bảo đảm sức khỏe cho tình nguyện viên và sắp tới là người dân được tiêm chủng.”

“Không phải vaccine đầu tiên”

Nhiều chuyên gia quốc tế khác thẳng thắn nhìn nhận, sản phẩm vừa công bố của Nga không thể gọi là vaccine đầu tiên trên thế giới, bởi vì cùng giai đoạn đó có ít nhất 8 dự án vaccine khác đang được thực hiện trên toàn cầu.

Nhà virus học Florian Krammer nghiên cứu tại Trường Y Icahn, Thành phố New York, nhìn nhận: “Bước thử nghiệm của Nga hiện tại đã được nhiều nước khác thực hiện. Ở bước này, số lượng tình nguyện viên nhỏ dẫn tới những sai sót thường gặp như phản ứng miễn dịch của cơ thể không đồng nhất, dẫn tới miễn dịch Covid-19 không ổn định và tái nhiễm sau đó.”

Vaccine Covid-19 của Nga: Sớm nhất có phải tốt nhất? - 4

Nhân viên y tế tiêm vaccine thử nghiệm cho tình nguyện viên tại văn phòng công ty Moderna, New York hôm 27/7 vừa qua. Ảnh: Hans Pennink/AP Photo.

Xa hơn bước này, có công ty Moderna của Mỹ và Đại học Oxford của Anh đã thực hiện, họ tiêm trên cơ thể của hơn 1.000 tình nguyện viên, chia thành nhiều nhóm ngẫu nhiên và theo dõi trong nhiều tháng. Mỹ cho biết sẽ thông báo hiệu quả của vaccine vào tháng 10 tới đây, Anh sẽ theo sau nhưng không quá lâu.

Mặc dù thiếu cơ sở khoa học và mang đầy rủi ro, nhưng vaccine của Nga được chào đón nồng nhiệt sau khi tin tức được công bố. Hiện tại có hơn 20 quốc gia chủ yếu ở Mỹ Latin, Trung Đông đặt hàng sản xuất 1 tỷ liều. Nga cho biết mình đã sẵn sàng cơ sở để tạo ngay 500 triệu liều, sớm thực hiện tiêm thử nghiệm giai đoạn 3 không chỉ ở Nga mà còn Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Ả Rập Xê-út và các quốc gia khác.

Quang Niên (Theo Nature, The New York Times)

Tin đọc nhiều

Những phát minh 'yểu mệnh' làm thay đổi nhân loại Tiện ích thời nay trở thành di tích ngày mai, công nghệ tiên...
Quay màn hình trên Windows 10 mà không cần phần mềm Nếu đang sử dụng Windows 10, bạn có thể tận dụng nhanh thanh...
Khắc phục lỗi không thể download các tập tin trên mạng Nếu bạn gặp hiện tượng khi nhấn vào liên kết để tải về một...
Đuổi rắn bằng chế phẩm rẻ tiền, an toàn cho cả người lẫn rắn Không chỉ an toàn, Cr.12 còn có ưu điểm là chỉ có tác dụng...