Tháng 09, 2019
Thứ hai
Thứ Sáu, ngày 20/09/2019 17:12 PM (GMT+7)

Rác thải nhựa: Di sản đáng xấu hổ của chúng ta để lại cho hậu thế

Các mẫu trầm tích dưới đáy biển được các nhà khoa học thu thập liên tục từ thập niên 40 của thế kỷ trước cho thấy lượng vi nhựa tích tụ ngày càng nhiều, và sau 15 năm lại nhân lên gấp đôi.

Không cần phải nhìn xa trông rộng mới thấy được tác động của loài người đối với tự nhiên. Chúng ta đang là sống trong kỉ Nhân Sinh (Anthropocene), thời đại mà con người gây ảnh hưởng mạnh mẽ lên hệ sinh thái Trái Đất. Con người gây biến đổi khí hậu bằng cách đầu độc bầu không khí. Ngay cả trong đất đai cũng có vết tích của phế thải hạt nhân. Rác thải nhựa tràn ngập trên biển, theo hải lưu len lỏi đến những vùng cực xa xôi nhất.

Rác thải nhựa: Di sản đáng xấu hổ của chúng ta để lại cho hậu thế - 1

Ô nhiễm nhựa. Ảnh: Yuli Seperi/Getty Images.

Rác thải nhựa tràn ngập

Theo tờ Science Advances, các nhà nghiên cứu tại Viện Hải dương học Scripps đưa ra cảnh báo về thực trạng ô nhiễm các hạt nhựa vi mô (siêu nhỏ) toàn cầu. Bằng cách lấy mẫu trầm tích trên bờ biển Nam California, các nhà khoa học đã xác định được sự thay đổi kinh hoàng của mức độ tích tụ nhựa qua từng năm.

Sau khi ngành công nghiệp nhựa bùng nổ vào những năm 1940, độ lắng đọng hạt vi mô nhựa tăng gấp đôi cứ sau 15 năm. Đáng quan ngại hơn, họ đã tìm thấy mối liên hệ tương quan giữa sự phát triển dân cư với lượng nhựa sản xuất. Rõ ràng khi các thành phố ven biển phát triển, dân số tăng trưởng, lượng vi nhựa thải vào biển cũng gia tăng ngày một nhiều, đe doạ đến hệ sinh thái tự nhiên.

Nhóm nghiên cứu Viện Hải dương học Scripps đã lấy các mẫu trầm tích đã tồn tại nhiều chục năm dưới đáy biển, sấy khô chúng trong phòng thí nghiệm, quan sát chúng dưới kính hiển vi. Họ cũng thực hiện các thí nghiệm hóa học để xác định các loại vi nhựa bên trong trầm tích.

Rác thải nhựa: Di sản đáng xấu hổ của chúng ta để lại cho hậu thế - 2

Tàu thu mẫu trầm tích. Ảnh: William Jones.

Ngạc nhiên thay, khoảng 2/3 số hạt được tìm thấy trong trầm tích là sợi, có nguồn gốc từ các loại vải tổng hợp. Chúng bị bong ra trong quá trình giặt giũ. Các nhà máy xử lý nước thải có thể xử lý nước sinh hoạt trước khi xả ra biển, nhưng không đủ thiết bị để lọc vi sợi.

Chuyên gia Jennifer Brandon, tác giả chính của nghiên cứu mới này, cho biết: “Đáy biển hầu như bị xâm lược bởi loại vi sợi này. Đối với các loài động vật biển nhỏ bé, như sinh vật phù du, vi sợi cũng giống sợi dây thừng với con người. Chúng có thể vướng phải vi sợi, vô tình nuốt phải, gây kẹt ruột và các chi".

Thêm nữa, các túi nhựa dùng một lần trôi nổi trên biển, dưới sự thiêu đốt của ánh mặt trời sẽ vỡ ra thành các hạt nhựa nhỏ và rồi bị cuốn vào hải lưu. Chỉ còn là vấn đề thời gian trước khi các sinh vật biển ăn phải các mẩu nhựa này. Đơn cử như loài sinh vật Larvacea, dùng một màng nhầy mỏng để bắt mồi, nhưng thay vì tóm được phù du, màng của chúng bị lấp đầy bởi các hạt vi nhựa, nặng trĩu và chìm dần xuống đáy biển. Đây là một trong số những nguyên nhân khiến cho cả mặt biển và đáy biển tràn ngập vi nhựa, lắng đọng xuống tận lớp bùn.

Rác thải nhựa: Di sản đáng xấu hổ của chúng ta để lại cho hậu thế - 3

Loài Giant larvacea và màng nhầy bắt mồi của chúng. Ảnh: MBARI.org.

Vấn đề tiếp theo cần quan tâm đó là màu sắc, nhưng thường được bỏ qua trong những nghiên cứu về ô nhiễm vi nhựa. Mặc dù nhựa có rất nhiều sắc màu, nhưng Brandon cùng đồng nghiệp lại phát hiện ra rằng hầu hết hạt vi nhựa lại có màu trắng. Nhiều sinh vật biển dựa vào màu sắc để săn mồi, vì vậy chúng dễ nhầm lẫn giữa các hạt nhựa dẻo trắng với con mồi trong môi trường nước, ví dụ như sinh vật phù du. “Đây là vấn đề vẫn đang diễn ra, và chắc chắn là chúng ta chưa quan tâm đúng mực về nó” - Brandon nói.

Di sản nhục nhã cho hậu thế

Cho đến nay, chúng ta vẫn biết rất ít về ảnh hưởng của vi nhựa đến sinh vật cũng như toàn bộ hệ sinh thái biển. Với bề mặt đại dương rộng lớn, chúng ta gần như không thể có được nghiên cứu một cách tổng quát (mặc dù các nhà khoa học ở Canada đã bắt đầu thực hiện thí nghiệm trên nhiều hồ nước nhằm mô phỏng môi trường biển). Mọi thứ chỉ dừng lại ở phòng thí nghiệm, nơi các nhà khoa học thử tăng nồng độ nhựa lên các mẩu vi khuẩn thu thập từ biển, và quan sát các phản ứng sinh lý bất thường (nếu có).

Rác thải nhựa: Di sản đáng xấu hổ của chúng ta để lại cho hậu thế - 4

Các lớp trầm tích. Ảnh: William Jones.

Lượng vi nhựa lắng đọng ngoài khơi bang California được cho là thấp hơn khá nhiều so với các khu vực khác trên thế giới, nên các ảnh hưởng đến sinh vật biển là không rõ ràng. Nhà nghiên cứu Allen Burton của Đại học Michigan hy vọng nếu họ làm điều tương tự ở Hoàng Hà, Trung Quốc, ngay bên ngoài cửa biển của các con sông lớn như Hoàng Hà, Dương Tử thì kết quả được mong đợi rất khác. “Nồng độ nhựa có thể sẽ rất lớn và có những tác động đáng kể” - ông nói.

Đây là vấn đề rất nghiêm trọng, khi mà dân số ở vùng ven biển tại Trung Quốc hay nhiều nơi khác trên thế giới liên tục tăng vọt. Nhựa chắc chắn sẽ chất đống trên biển, mà hầu hết là đổ ra từ sông ngòi, hay hệ thống lọc nước chưa đạt chuẩn. Trong khi đó, ngành sản xuất nhựa tiếp tục chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc. Loài người đã sản xuất ra tổng cộng 400 triệu tấn nhựa trong năm 2015, và dự kiến sẽ là gấp đôi số đó vào năm 2025.

Rác thải nhựa: Di sản đáng xấu hổ của chúng ta để lại cho hậu thế - 5

Lọ đựng vi nhựa trong phòng thí nghiệm. Ảnh: Jennifer Brandon.

Nhựa rất bền và không hề dễ để phân huỷ. “Nhựa sẽ vẫn còn nguyên trong lớp trầm tích, chờ được các nền văn minh hậu thế khai phá. Bởi vì, ngoại trừ vi khuẩn, gần như không gì có thể phân huỷ được nhựa. Chúng có thể vỡ ra nhỏ và rồi lại nhỏ hơn, nhưng bản chất vẫn là nhựa. Con cháu chúng ta sẽ tìm thấy như cách mà chúng ta tìm cổ vật”, ông Burton nói.

Mặc dù nhựa với đặc tính bền vững theo thời gian, và chúng ta là những “nhà chế tạo đại tài”.

Nhưng liệu điều đó có đáng là bộ mặt đại diện cho toàn nhân loại ở kỷ Nhân Sinh, dưới ánh nhìn của hậu thế? Theo Wired, nhựa sẽ là di sản môi trường đáng xấu hổ mà chúng ta để lại cho con cháu.

Nguyễn Xuân (Theo Wired)

Tin đọc nhiều

Sự tàn bạo của chế độ Apartheid ở Nam Phi Sự tàn bạo của chế độ phân biệt chủng tộc apartheid được...
Phát hiện vật liệu siêu đen, nuốt 99,99% ánh sáng Loại vật liệu chưa được đặt tên này có thể hấp thụ 99,995%...
Gạo lứt rang có tác dụng gì mà GS thực dưỡng Nhật Bản khuyên dùng? Qua nhiều năm nghiên cứu, GS.BS. Tsurumi Takashi đã khẳng...
Tách vi nhựa ra khỏi nước, nam sinh được Google trao thưởng 50.000 USD Bằng dung dịch từ tính do NASA sáng chế, chàng trai 18 tuổi...